استعداد به فعليّت تامّه و كمال انسانيّت بالغ مىگردد . اين نظريّه كاملًا به عكس نظريّهء ثنويّه مىباشد . آنان اهريمن را داراى وجود استقلالى در مقابل اهورامزدا مىگيرند . و اينست كه ايشان را از سه قطب و محور شهود و وجدان ، عقل و برهان ، شرع و ايمان ، بر كنار زده و منعزل نموده است . در تعليمات اوستائى از موجودى به نام اهورامزدا نام برده مىشود كه منشأ جميع خيرات و بركات همچون حيات و سلامتى و رفاه و عافيت و نور و طراوت و أمثال ذلك است . و از موجودى ديگر به نام انگره‌مئنيو نام برده مىشود كه منشأ جميع سيّئات و آفات و شرور و ظلمات و مرگها و امراض و أمثالها مىباشد . از بعضى تعليمات اوستائى ( وَنديدادها ) ظاهر مىشود كه اهريمن مانند اهورامزدا خود يك موجود مستقلّ بالذّات ازلى ابدى است كه آفريده‌شدهء اهورامزدا نيست و ليكن اهورامزدا او را كشف نموده است . و از بعضى تعليمات ديگر اوستا ( گاتاها ) روشن مىشود كه اهورامزدا دو موجود خلقت كرد : يكى خرد مقدّس ( سپنت مئنيو ) و دويّمى خرد زشت و خبيث ( انگره‌مئنيو ) . ولى در هر حال انگره‌مئنيو كه موجود قبيح و زشت است ، در عمل داراى استقلال مىباشد . و آنچه مورد عقيدهء زردشتيان بوده و اينك نيز چنين است آنست كه : موجودات و مخلوقات جهان به دو گروه خير و شرّ منقسم مىشوند : يكى خيرات كه بايست بوده باشند و براى نظام كلّى عالم مفيدند و مردم همگى بايد براى ازدياد و بقاى آن كوشش كنند ، و دوّمى شرور هستند كه براى جهان مضرّند ، آنها مخلوق اهورامزدا نيستند بلكه دست‌پروردهء اهريمنند و بر مردم لازمست براى برانداختن آنها از جهان تشريك مساعى نمايند . اين شرور مخلوق اهريمنند ، خواه خود او مخلوق اهورامزدا باشد يا